Bệnh bại não ở trẻ em là gì, có chữa được không, nguyên nhân, dấu hiệu


Bệnh bại não ở trẻ em dùng để chỉ một nhóm các rối loạn thần kinh xuất hiện ở trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ có ảnh hưởng vĩnh viễn đến chuyển động cơ thể, phối hợp cơ bắp và cân bằng. Đây là căn bệnh được nhiều bậc phụ huynh quan tâm và lo ngại.

1. Bệnh bại não ở trẻ em là gì?

Bại não ở trẻ nhỏ là một căn bệnh ảnh hưởng đến trương lực cơ, chuyển động và kỹ năng vận động. Nó cản trở khả năng di chuyển của cơ thể một cách có phối hợp và có mục đích. Nó cũng có thể ảnh hưởng đến các chức năng khác liên quan đến kỹ năng vận động và cơ bắp, như thở, kiểm soát bàng quang và ruột, gây cản trở ăn uống và nói chuyện.

Bại não thường được gây ra bởi tổn thương não khi em bé trong bào thai hoặc trong 3 đến 5 năm đầu đời của trẻ. Tổn thương não cũng có thể dẫn đến các vấn đề khác như các vấn đề về thị giác, thính giác và học tập. 

Có 3 loại thể bại não phổ biến diễn ra ở trẻ là bại não thể co cứng (Spastic cerebral palsy), bại não thể loạn động (Dyskinetic cerebral palsy) và bại não thể thất điều (Ataxic cerebral palsy).

Bại não là căn bệnh phổ biến ở trẻ nhỏ gây ảnh hưởng đến vận động (Nguồn: hellobacsi.com)

2. Nguyên nhân bệnh bại não ở trẻ em

Nguyên nhân dẫn đến bại não ở trẻ em vô cùng đa dạng nhưng nhìn chung chúng xuất phát từ việc não trẻ bị tổn thương do ngạt, va đập hoặc do yếu tố từ cơ thể mẹ khi mang thai. Một số các nguyên nhân khác có thể từ môi trường, những tác động trong quá trình phát triển của trẻ cũng có thể dẫn đến bại não.

2.1. Bại não có di truyền hay không

Một số yếu tố di truyền có thể là nguyên nhân khiến trẻ bị gia tăng nguy cơ bại não, nhưng đây hoàn toàn không phải nguồn gốc cốt lõi dẫn đến căn bệnh. Một số trẻ bị tác động cộng hưởng bởi các yếu tố môi trường khác làm phát bệnh và gen chỉ là vô tình khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn.

2.2. Nguyên nhân trước khi sinh dẫn đến bại não

Các nguyên nhân khiến trẻ bị bại não khi vừa mới sinh chủ yếu bắt nguồn từ việc thiếu máu não khi sinh, ngạt thở, mẹ bị nhiễm trùng khi mang thai hoặc các trường hợp bé bị sinh non, cân nặng thấp.

Ngạt thở là việc trẻ bị thiếu oxy đến não. Nó có thể gây tổn thương não nghiêm trọng cho em bé trong khi sinh. Ngạt thở xảy ra trong quá trình chuyển dạ hoặc sinh nở do sơ suất y tế hoặc mẹ bị yếu sức, tử cung bị vỡ trong khi sinh hoặc dây rốn bị chèn ép gây hạn chế lưu lượng máu cho trẻ, khiến trẻ bị bại não.

Ngoài ra, hiện tượng trẻ bị xuất huyết não là chảy máu não bất thường do mạch máu bị vỡ, có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho các trung tâm điều khiển vận động trong não, khiến trẻ bị bại não khi sinh.

Khi mang thai mẹ cần chú ý để con không mắc bại não (Nguồn: uuviet.com)

2.3. Nguyên nhân phát sinh trong thai kỳ

Nhiễm trùng khi mang thai là nguyên nhân phổ biến nhất khiến bé bị bại não ngay trong bụng mẹ. Nhiễm trùng tiền sản sẽ rất nguy hiểm trong vài tuần đầu sau khi thụ thai. Sởi Đức (rubella) và cytomegalovirus (CMV) khi mang thai là nguyên nhân gây bại não. 

Những vi-rút này khiến hệ thống miễn dịch của mẹ tiết ra các protein không chỉ tấn công nhiễm trùng mà còn gây ra tình trạng viêm não cho con, gây cản trở sự phát triển bình thường của bé. Những bà mẹ ăn thịt sống hoặc nấu chưa chín có thể dễ mắc nhiễm trùng thai hoặc các bệnh tương tự do vi khuẩn gây ra.

2.4. Nguyên nhân sau khi sinh

Có đến 10% số trẻ bị bại não là do những tác động gây tổn thương phần đầu trong những năm đầu đời. Đa số những trẻ bị va đập, tai nạn khi mới sinh rất dễ mắc bại não bởi đây là lúc não trẻ nhỏ yếu nhất, không thể phòng vệ bởi những tác động dù là nhỏ nhất.

2.5. Bị nhiễm bại não mắc phải

Nhiễm khuẩn não, viêm màng não, sốt bại liệt, chấn thương sọ não, các bệnh về máu là các nguyên nhân tác động trực tiếp khiến não trẻ bị tổn thương, mất một số chức năng điều khiển vận động và dẫn đến bại não.

Vận động của trẻ bị giới hạn do bại não (Nguồn: trungtamphuchoichucnang.com)

3. Triệu chứng bệnh bại não ở trẻ em

Dưới đây là các dấu hiệu giúp bố mẹ phát hiện sớm bệnh bại não ở con

3.1. Vận động

Rối loạn vận động là biểu hiện dễ thấy nhất ở trẻ bị bại não. Các hoạt động của bé thiếu tự nhiên, di chuyển không nhịp nhàng, bước đi đong đưa, đi vệ sinh không thể dạng hai chân … là những dấu hiệu đầu tiên bố mẹ có thể quan sát ở trẻ. Ngoài ra việc phản ứng của trẻ cũng chậm hơn các bạn cùng lứa tuổi, cơ thể mềm oặt hoặc căng cứng cơ.

3.2. Sinh lý

Các dấu hiệu ảnh hưởng đến sinh lý của trẻ bố mẹ có thể quan sát qua các ăn uống và bú sữa của ngon khi vừa sinh. Bé bị bại não thường khó nuốt, không bú, bú không có lực hoặc bú xong người mệt lả, thường xuyên sặc hay trớ sữa. Các yếu tố sinh lý bị thay đổi cũng khiến bé khó ngủ hơn hoặc ngủ quá dài làm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và cân nặng của bé.

3.3. Ngôn ngữ

Các bé bị bại não thường biết nói chậm hơn các bạn cùng lứa tuổi. Hoặc trẻ gặp khó khăn trong phát âm, sử dụng sai từ, rối loạn ngôn ngữ cũng là biểu hiện của việc não bị tổn thương, thường diễn ra phổ biến ở trẻ bị bại não thể múa vờn.

3.4. Trí tuệ

Bởi khả năng ngôn ngữ cũng như sức khỏe của các bé bị bại não kém hơn các bạn bình thường nên trí tuệ cũng bị ảnh hưởng đáng kể. Theo thống kê tại Việt Nam chỉ có khoảng 25% trẻ bị bại não nặng phát triển trí tuệ bình thường. Tuy nhiên nếu con đang gặp phải vấn đề này, bố mẹ đừng quá lo lắng bởi quá trình học tập cũng như môi trường sẽ tác động giúp con phát triển trí não và khắc phục các hạn chế trên.

3.5. Thị giác

Các vấn đề về mắt ở trẻ bại não thường thấy là mắt lác, bị cận thị hay nhược thị hoặc thậm chí là mù hoàn toàn. Một số bệnh nhi liệt nửa người cũng dễ làm một bên mắt không hoạt động. Đồng thời khả năng nhìn hạn chế cũng tác động tiêu cực khiến bé bị giảm linh hoạt ở tay và một vài bộ phận khác.

3.6. Tinh thần

Tác động của bại não gây ảnh hưởng một phần tới tinh thần của trẻ khiến bé không tự tin nhìn vào mắt bố mẹ, dễ bị giật mình, thường xuyên la hét hoặc cáu kỉnh.Chính lúc này phụ huynh nên trấn an con bằng lời động viên hoặc gần gũi để trẻ không quá hốt hoảng lo sợ.

3.7. Thính giác

Trẻ bị bại não sẽ dần suy giảm thính giác từ khi mới sinh cho đến khi điếc hoàn toàn. Bởi dấu hiệu này khó phát hiện khi trẻ còn nhỏ nên cần sử dụng biện pháp đo điện thính giác thân não mới có thể nhận biết chính xác.

Bại não thể co cứng khá phổ biến ở Việt Nam (Nguồn: trungtamphuchoichucnang.com)

4. Bệnh bại não ở trẻ em nguy hiểm như thế nào

4.1. Bệnh bại não ở trẻ em nguy hiểm như thế nào

Nếu không được phát hiện sớm và chữa trị đúng liệu pháp, bệnh bại não có thể gây biến chứng khiến trẻ bị mù, điếc, liệt tứ chi và thậm chí là mất dần nhận thức. Vì thế bố mẹ cần thường xuyên khám thai tiền sinh và quan tâm con để phát hiện bệnh kịp thời.

4.2. Những hậu quả mà bệnh não để lại

Bệnh bại não không thể chữa khỏi hoàn toàn mà sẽ để lại những di chứng cho trẻ nhỏ đến khi chúng trưởng thành. Gây cản trở cho con trong quá trình học tập, vui chơi và hội nhập. Vì thế ngay từ khi mang thai, mẹ cần có các chế độ chăm sóc đặc biệt, bảo vệ con khỏi các tác động gây bệnh đặc biệt là căn bệnh bại não.

4.3. Trẻ em bị bại não sống được bao lâu

Tuổi thọ của trẻ mắc bại não được y học đánh giá đến 98,2% bé có thể sống hơn 20 tuổi nếu tổn thương não không quá nghiêm trọng và ngược lại những tổn thương quá lớn, chỉ có khoảng 85% trẻ sống qua tuổi 20. Ngoài ra tuổi thọ của trẻ bị bại não còn phụ thuộc rất nhiều bởi cách chăm sóc và môi trường, nếu bé được điều trị sớm, đúng cách thì tuổi thọ của bé cũng kéo dài hơn.

5. Cách chữa trị bại não ở trẻ em

5.1. Các phương pháp điều trị 

Sẽ không có phương pháp nào giúp chữa trị dứt điểm hoàn toàn căn bệnh này nhưng có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của các em. Một số phương pháp được nhắc đến phổ biến như vật lý trị liệu, dùng thuốc giãn cơ, phẫu thuật đều mang lại những kết quả khả quan.

Phương pháp tế bào gốc: Có rất nhiều trẻ được phục hồi kỳ diệu sau quá trình ghép tế bào gốc. Thực tế, phương pháp này khá ưu việt và an toàn với hầu hết bệnh nhân là trẻ nhỏ. Ở một số bệnh viện uy tín hiện nay đang cung cấp các gói lưu trữ tế bào gốc cuống rốn để sử dụng chữa bệnh cho bé khi cần trong suốt cuộc đời, thậm chí cũng có thể sử dụng cho các thành viên trong gia đình và những người khác khi có chỉ số sinh học phù hợp. 

Hiện nay Viện nghiên cứu Tế bào gốc và Công nghệ Gen Vinmec là một trong những ngân hàng lưu trữ máu cuống rốn với công nghệ tiên tiến cùng quy trình thực hiện nghiêm ngặt, các mẫu tế bào máu này sẽ được bảo quản trong điều kiện tốt nhất và đảm bảo quyền riêng tư tuyệt đối.

Vật lý trị liệu: Đa số trẻ bại não sẽ được đi vào điều trị vật lý trị liệu ngay sau khi phát hiện bệnh. Liệu pháp này giúp trẻ tăng các kỹ năng vận động và khả năng phản ứng ở trẻ như đi, ngồi, cử động tay chân, cải thiện cơ lực và phòng ngừa cơ bị co rút có thể giới hạn vận động của các khớp.

Dùng thuốc: Trước khi một số thuốc uống được sử dụng để giúp trẻ giảm co cơ, giãn cơ phục vụ tăng độ linh hoạt cho vận động, tuy nhiên nhiều năm gần đây dòng thuốc này không còn nhiều hiệu quả. Thay vào đó thuốc tiêm trực tiếp vào cơ thể trẻ sẽ có tác động nhanh hơn, hiệu quả lâu hơn có thể kéo dài vài tháng cho đến cả năm.

Phẫu thuật: Đối với một số trường hợp trẻ bị co cứng cơ nặng ở tứ chi, việc phẫu thuật cắt bỏ một số dây thần kinh đang điều khiển bộ phận này có thể khắc phục hoàn toàn vấn đề này, cũng như giúp cải thiện khả năng vận động như ngồi, đứng, đi. Phẫu thuật này chỉ được thường tiến hành trên trẻ từ 2 đến 7 tuổi.

5.2. Gia đình cần làm gì khi trẻ bị bại não

Khi phát hiện con có dấu hiệu của bệnh bại não ở trẻ em, bố mẹ cần đưa ngay con đến bệnh viện để kiểm tra và chẩn đoán. Nếu chính xác con đang mắc chứng bệnh bại não ở trẻ em, bố mẹ cần bình tĩnh đánh giá lại môi trường sinh sống của con, lập kế hoạch giúp con luyện tập, điều trị từng ngày để phục hồi.

Có rất nhiều trẻ từ bại não dẫn đến tự kỷ do bị người xung quanh kì thị, vì thế bố mẹ cần thường xuyên động viên và đồng hành cùng con vượt qua các trạng thái tâm lý phức tạp.

Trị liệu cho trẻ bị bại não (Nguồn: bookingcare.vn)

6. Cách phòng ngừa bệnh bại não ở trẻ em

6.1. Khám tiền hôn nhân và sức khỏe trước khi kết hôn

Khám sức khỏe trước khi kết hôn là việc nên làm để dự phòng các bệnh lý, dị tật bẩm sinh cho đứa con trong tương lai, và hơn cả là phát hiện các nguy cơ sinh con bại não từ mẹ. Hiện nay nhiều bệnh viện cung cấp các gói khám tiền hôn nhân an toàn và nhanh chóng, ưu điểm của việc sử dụng gói này là bạn có thể kết hợp khám và nhận tư vấn chi tiết của bác sĩ ngay sau khi có kết quả. Đồng thời giá gói khám tiền hôn nhân ở các bệnh viện uy tín cũng tương đối hợp lý, giúp bạn tiết kiệm thời gian và chi phí đáng kể.

6.2. Khám thai định kỳ đặc biệt là các tháng đầu và cuối thai kỳ

Việc khám thai định kỳ là việc cần làm của tất cả bà mẹ để phát hiện sớm các mầm bệnh cho con cũng như biết cần cải thiện những gì để thai nhi phát triển tốt nhất. Rất nhiều trường hợp trẻ bị bại não trong bào thai nhưng bố mẹ không hề biết, mà vẫn tiếp tục có các tác động xấu đến con khiến bệnh thêm trầm trọng hoặc thậm chí là mất mạng. 

Ở một số bệnh viện uy tín hiện nay đang cung cấp gói thai sản, giúp bố mẹ theo dõi sát sao sức khỏe của con cũng như phát hiện những chuyển biến xấu kịp thời trong suốt thai kỳ. 

Nhiều gia đình vì tiết kiệm nên thường đi khám lẻ tẻ, quá trình theo dõi không được liền mạch gây ra các hậu quả do không phát hiện bệnh kịp thời, chẩn đoán sai hoặc thậm chí là mất con do sơ xuất chủ quan. Vì thế để bảo vệ an toàn cho cả con và mẹ trong thời kỳ nhạy cảm này,  gia đình nên chọn mua dịch vụ thai sản trọn gói an toàn để cả nhà cùng an tâm chờ đón bé nhé.

6.3. Ăn uống đủ chất từ thực phẩm sạch

Việc sử dụng các thực phẩm bẩn, nhiễm khuẩn, thực phẩm chưa được chế biến kĩ khiến mẹ dễ mắc phải các bệnh nhiễm trùng và là nguyên nhân con bị bại não khi chào đời. Để phòng ngừa bại não cho con cũng như bảo vệ sức khỏe của bé, trong thời gian mang thai mẹ không nên ăn các thực phẩm tươi sống, không rõ nguồn gốc, ăn đủ chất để đảm bảo dinh dưỡng cung cấp cho con.

6.4. Tiêm chủng các bệnh về não

Các bệnh về não như viêm màng não, rất nguy hiểm với cả mẹ và bé, là một trong các nguyên nhân gây bệnh bại não ở trẻ em. Nên từ khi mang thai mẹ cần tiêm chủng các bệnh về não để phòng ngừa bại não và các bệnh liên quan khác cho con. Việc tiêm chủng không chỉ giúp con tránh khỏi các bệnh bại não mà còn ngăn ngừa được các căn bệnh khác, bảo vệ bé toàn diện trong quá trình phát triển.

6.5. Cho trẻ lối sống an toàn lành mạnh

Một lối sống an toàn và lạnh mạnh không những tác động tích cực đến thể chất của trẻ mà còn giúp tinh thần của trẻ lạc quan, vui vẻ hơn.

Tiêm chủng để phòng ngừa bại não ở trẻ (Nguồn: khoahocdoisong.vn)

Nếu con, cháu của bạn đang mắc chứng bệnh bại não ở trẻ em thì nên đưa trẻ đến các thăm khám nhi tại các trung tâm uy tín, giúp trẻ nhanh tiến bộ trong quá trình tập luyện và trị liệu..